Doradztwo zawodowe na szkolnym marginesie

Choć doradztwo zawodowe zyskuje coraz mocniejszą pozycję w polityce oświatowej, badania przeprowadzone w 2025 roku przez Małopolskie Obserwatorium Rozwoju Regionu pokazują, że w praktyce szkolnej jest ono często spychane na margines edukacyjnych priorytetów.

Dążenie do wysokiej jakości poradnictwa zawodowego coraz częściej uznawane jest za priorytetowe działanie polityk publicznych w zakresie kształcenia i edukacji, zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim. W celu wzmacniania roli doradztwa zawodowego wśród polskiej młodzieży, do szkół wprowadzono osobę doradcy oraz wyznaczono zadania z zakresu doradztwa zawodowego, jakie realizowane mają być na poszczególnych etapach edukacji.

Mimo zaistnienia doradztwa w przestrzeni szkolnej, z badań przeprowadzanych w 2025 r. przez Małopolskie Obserwatorium Rozwoju Regionalnego wynika, że w wielu placówkach jego pozycja pozostaje marginalna.

Brak czasu i przeciążenie obowiązkami

Czas przeznaczony na doradztwo zawodowe często nie odpowiada rzeczywistym potrzebom uczniów stojących przed wyborem dalszej ścieżki edukacyjno-zawodowej. Jak wskazują w rozmowach doradcy, w klasach 7–8 szkoły podstawowej zajęcia realizowane są w wymiarze zaledwie 10 godzin rocznie, co w praktyce uniemożliwia pogłębioną pracę z każdym z uczniów nad planowaniem przyszłości edukacyjnej i zawodowej.

Realizację wszystkich wartościowych treści w tak krótkim wymiarze godzin utrudnia dodatkowo przeciążenie osób odpowiedzialnych za szkolne doradztwo innymi obowiązkami.

W związku z tym prowadzenie doradztwa odbywają oni pomiędzy ocenianiem sprawdzianów, czy przygotowywaniem uczniów do egzaminów

Doradztwo? Taka luźna godzina

Marginalizacja doradztwa zawodowego powiązana jest również z hierarchizacją znaczenia poszczególnych przedmiotów przez samych uczniów. Stojąca w obliczu egzaminów końcowych i przeciążona obszerną podstawą programową młodzież często podkreśla w rozmowach, iż lekcje z doradztwa traktuje jako mało znaczące, wolne lekcje.

Choć rodzice w rozmowach podkreślają znaczenie wspierania młodzieży w planowaniu ścieżki edukacyjno-zawodowej oraz przyznają, że sami bywają zagubieni w procesach rekrutacyjnych do szkół i na studia, często również nie przywiązują większej wagi do tego przedmiotu. Przyznają oni, że interesują się przede wszystkim postępami w nauce do egzaminów i ocenami z przedmiotów.

Zniechęcenie uczniów

Doradcy zgodnie podkreślają, iż podstawą poradnictwa zawodowego powinny być przede wszystkim konsultacje i rozmowy indywidualne z uczniami, przy których prace w grupie stanowić mogą jedynie uzupełnienie wiedzy o swoich predyspozycjach, czy planach rozwoju.

Podstawową barierą realizowania doradztwa w tym wymiarze jest oczywiście brak czasu doradców. Do tego dochodzi jednak nie raz brak zainteresowania ze strony młodzieży. Niemal 9 na 10 doradców twierdzi, że uczniowie wykazują ograniczone chęci do umawiania się na indywidualne spotkania.

Przyczyn upatrywać można chociażby w przeciążeniu nauką, niskiej dostępności doradcy lub braku świadomości tego, z jakimi pytaniami i potrzebami można się do doradcy zgłosić. Jak jednak wynika z przeprowadzonych rozmów, młodzież często zwyczajnie nie widzi wartości w szkolnym doradztwie zawodowym w jego obecnym kształcie. Tymczasem, w kontekście piętrzących się wyzwań, jakie przed młodymi stawia współczesny rynek pracy, usprawnienie funkcjonowania doradztwa zawodowego w szkołach może okazać się kluczowe we wspieraniu pokoleń przyszłych pracowników.

***

Powyższe dane stanowią wycinek szerszego opracowania dotyczącego analizy funkcjonowania doradztwa zawodowego w szkole. Pełny raport ukaże się wkrótce – zachęcamy do śledzenia najnowszych aktualizacji na stronie Małopolskiego Obserwatorium Rozwoju Regionalnego.

Raport powstaje w ramach projektu „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych” realizowanego w ramach inwestycji KPO A3.1.1 „Wsparcie rozwoju nowoczesnego kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, przedsięwzięcie”.